آشنایی با هواچیماهای فوق سبک

هواپیماهای فوق سبک کوچک عموماً‌ یک یا دو نفره بوده و برای امور تفریحی، پروازهای کاری شخصی، گشت زنی برای بررسی و حفاظت از محیط زیست و برخی کاربردهای نظامی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این وسائل پروازی هم به صورت حرفه‌ای و توسط شرکت‌ها و هم توسط افراد علاقمند و با امکانات شخصی یا اصطلاحاً به صورت Homebuilt ساخته می‌شوند.

این هواپیماها عمدتاً با ابزارهای دستی و مواد بسیار سبک اما به اندازه کافی مقاوم مانند انواع کامپوزیت‌ها، چوب‌های مقاوم، مواد پلاستیکی و فلزات سبک ساخته می‌شوند که در نتیجه قیمت تمام شده هر فروند از آنها نیز در قیاس با هواپیماهای بزرگتر به میزان قابل توجهی کمتر است.

پائین بودن هزینه‌های تعمیرات و مصرف سوخت کم در عمده هواپیماهای این رده مورد توجه قرار داد. نیاز به باندهای کوچک و برخورداری از تجهیزات ناوبری عمومی اما پیشرفته نیز با توجه به دسترسی آسان به آنها در این وسائل دیده می‌شود.

BD-5

این هواپیمای تک نفره که به عنوان کوچکترین هواپیمای جت نیز شناخته می‌شود اولین پرواز خود را در سال ۱۹۷۱ به انجام رساند و بیش از ۱۵۰ فروند از آن ساخته شده است.

سازنده آن را به صورت کیت‌های قابل مونتاژ تولید نموده تا به راحتی قابل ارسال به نقاط مختلف بوده و توسط خریدار به راحتی آماده به کار شود.

آشنایی با چند هواپیمای فوق سبک

نمونه‌های مختلف این هواپیما ۳.۸۸ تا ۴.۱۱ متر طول، ۴.۲۶ تا ۶.۵۵ متر دهانه بال و تنها ۱.۶ متر ارتفاع دارند. وزن خالی ۱۴۰ تا ۱۶۷ و بیشینه وزن برخاستن تا ۴۹۸ کیلوگرم از دیگر ویژگی‌های این پرنده است.

چند نوع موتور از پیستونی گرفته تا جت توربوپراپ برای این پرنده ارائه شده که در نوع خود جالب است. بیشترین سرعت بی-دی-۵ به ۳۲۰ کیلومتر بر ساعت با موتور پیستونی و تا ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت با موتور جت می‌رسد.

البته برد آن با موتور اول به ۱۱۵۲ و با پیشران جت به ۵۰۰ کیلومتر محدود شده است. خلبان آن نیز می تواند زمین را از بیشترین ارتفاع قابل دستیابی ۳۷۰۰ تا ۷۰۰۰ متر بسته به نوع موتور ببیند.

Quickie

طراح و سازنده مشهور هواپیماهای شخصی و خانگی یعنی «برت روتان» در ۱۹۷۷ این هواپیما را طراحی کرد که توسط یک شرکت به صورت کیت تولید شد.

هواپیمای کوئیکی، نوآوری های زیادی در طرح خود داشت که باعث افزایش بازدهی آن هم در مرحله ساخت و هم به هنگام استفاده توسط مشتریان شد. بیش از ۲۰۰۰ مجموعه کیت از این هواپیما به فروش رفت که آمار فروش بسیار بالایی است.

آشنایی با چند هواپیمای فوق سبک

عدم استفاده از دم افقی و به جای آن به کارگیری سطوح شبه کانارد که ارابه های فرود اصلی در انتهای آن قرار داده شده مزایایی از جمله حذف نیروی مقاوم(درگ) و نیروی برآ(لیفت) منفی دم، افزایش راحتی فرود با توجه به فاصله چرخ های ارابه فرود از هم، کاهش دهانه بال کلی، کاهش نیروی مقاوم القایی(به دلیل محل قرار گیری ارابه فرود) و سازه سبکتر برای اتصال بال پشتی به بدنه را به دنبال داشته است.

کوئیکی حدود ۶ متر طول و ۵ متر دهانه بال، جرم خالی ۲۲۲ کیلوگرم، بیشینه جرم ۴۵۴ کیلوگرم، بیشترین سرعت ۲۹۰ و سرعت پیمایشی ۲۲۵ کیلومتر بر ساعت و برد ۸۸۵ کیلومتر با استفاده از یک موتور ۶۴ اسب بخار دارد. با احتساب نمونه دو نفره این هواپیما در مجموع بیش از ۳۰۰۰ مجموعه کیت آن تا اواخر دهه ۱۹۹۰ تولید و فروخته شد.

Long-EZ

روتان در سال ۱۹۷۹ این هواپیمای تک موتوره و دو سرنشینه را از روی نمونه VariEze خود ساخت که سه سال قبل آن را طراحی و تولید کرده بود. این هواپیمای ۵.۱۲ متری، دهانه بال ۷.۹۶ متر و ارتفاع ۲.۴ متر داشته و می تواند با بیشینه جرم ۶۰۱ کیلوگرم از زمین بلند شود. سرعت بیشینه آن ۲۹۸ و سرعت پیمایشی آن ۲۳۲ کیلومتر بر ساعت است.

آشنایی با چند هواپیمای فوق سبک

برد نهایی(مسیر رفت) Long-EZ به میزان قابل توجه ۳۲۳۵ کیلومتر و سقف پرواز آن به ۸۲۳۰ متر می رسد. یک موتور لایکومینگ ۱۱۵ با توان اسب بخار تأمین کننده نیروی این پرنده است.

در VariEze که بیش از ۴۰۰ فروند فروش داشته از پیشبال، بال با زاویه به عقب برگشتگی و بالچه بزرگ و عمودی در نوک استفاده شده بود. روتان در Long-EZ نیز از پیشبال به جای دم افقی(به دلیل ایجاد نیروی برآ مثبت) و از بالچه های نوک بال برای کاهش نیروی مقاوم القایی و همچنین ایفای نقش سکان عمودی استفاده کرده که تأثیر به سزایی در امکان استفاده از موتور سبکتر و افزایش برد این هواپیما داشته است. هر چند تعدادی سانحه برای این هواپیما ثبت شده اما تا سال ۲۰۰۵ حدود ۷۰۰ فروند از آن فروخته شد.

آشنایی با چند هواپیمای فوق سبک

هواپیمای دو نفره Berkut 360 نیز که در طراحی خود وامدار Long-EZ آقای روتان است در سال ۱۹۸۹ ساخته شد اما با تولید ۷۵ کیت و تکمیل ۲۰ هواپیما هرگز به موفقیت طرح الگوی خود نرسید.

روتان در سال های اخیر به فعالیت های فضایی و طراحی و ساخت فضاپیماهای خصوصی با کمک شرکت های دیگر روی آورده و موفق هم بوده است.

LH-10 Ellipse

این هواپیمای سبک دو نفره، تک موتوره و محصول سال ۲۰۰۷ است. پیکربندی آن کلاسیک و از نوع بال پایین است. موتور ملخی و پیستونی آن در انتهای بدنه نصب شده و به این پرنده که جرم خالی آن ۳۰۰ کیلوگرم است سرعت نهایی ۳۷۰ و سرعت پیمایشی ۲۶۹ کیلومتر بر ساعت می‌دهد.

آشنایی با چند هواپیمای فوق سبک

توان موتور هواپیمای الپیس، ۹۸ اسب بخار بوده و در کابین آن از نمایشگرهای پیشرفته کریستال مایع استفاده شده است. طول ۵.۱۱، دهانه بال ۸ و ارتفاع ۲.۴ متر از جمله ویژگی های ابعادی آن است.

این هواپیما که در ساخت آن عمدتاً از مواد کامپوزیتی استفاده شده وزن بیشینه ۵۴۰ کیلوگرم و مداومت پروازی ۱۰ ساعت داشته و به برد نهایی ۱۵۰۰ کیلومتر دست می یابد. نکته جالب در مورد این هواپیمای ۴۵۰هزار دلاری استفاده از آن نیروی هوایی بنین است.

فائز

در رده بسیار سبک، هواپیمای تک موتوره و تک نفره فائز با الگوبرداری از یک هواپیمای خارجی در ایران طراحی و ساخته شده است. جرم خالی این هواپیما که در سال ۱۳۸۸ رونمایی شد ۷۵ کیلوگرم و بیشینه جرم برخاستن آن ۱۷۵ کیلوگرم است.

آشنایی با چند هواپیمای فوق سبک

سرعت فائز ۲۲۰ کیلومتر بر ساعت، سقف پرواز ۱۶۰۰۰ پا(۴۸۰۰ متر)، برد ۱۵۰۰ کیلومتر و مداوت پروازی آن ۶ ساعت است. این هواپیما از دو موتور که هر یک ۲۰ اسب بخار قدرت دارد نیرو گرفته و توانایی فرود در دریای غیر مواج را نیز دارد.

قیمت آن در زمان رونمایی ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان عنوان شده بود. فائز تماماً توسط کامپوزیت ساخته شده و ظرفیت استاندارد سوخت آن ۵۴ لیتر است. این پرنده سبک در صورت از کار افتادن یک موتور می تواند به پرواز خود در ارتفاع ثابت ادامه دهد. طول باند مورد نیاز برای بلند شدن ۱۰۰ و طول باند مورد نیاز برای فرود آن ۱۵۰ متر است.

در مقایسه با نمونه خارجی که سابقه آن به ۱۹۷۳ بازمی گردد، جرم خالی فائز ایرانی ۳ کیلوگرم سبکتر، بیشینه جرم برخاستن آن ۵ کیلوگرم بیشتر و دو موتور آن هر یک دارای ۳۳ درصد توان بیشتر(۲۰ اسب بخار در مقایسه با ۱۵ اسب بخار نمونه خارجی) است.

سرعت دو نمونه ایرانی و خارجی تقریباً برابر بوده اما برد نمونه ایرانی به ۳.۲۴ برابر(۱۵۰۰ کیلومتر در مقایسه با ۴۶۳ کیلومتر) و سقف پرواز به ۱.۳۲ برابر(۱۶۰۰۰ در مقابل ۱۲۱۳۹) نمونه خارجی رسیده است.

تفاوت هایی در سر بالها(وجود زائده ای با انحنای رو به بالا)، شکل محل اتصال دم عمودی، انحنای کانوپی که چند بخشی نیز شده و همچنین ارابه های فرود دیده می‌شود.

این تفاوت های موجود در ظاهر و مشخصات عملکردی فائز نشان می‌دهد متخصصان کشورمان در صنایع فجر، اقدام به طراحی این پرنده نموده اند و نه فقط یک کپی سازی یا مهندسی معکوس؛ از اینرو فائز مشخصات برتری دارد.

طول نمونه خارجی ۳.۹ و دهانه بال آن ۴.۹ است که ابعاد نمونه ایرانی نیز باید نزدیک به همین مقادیر باشد. طبق نظر سازنده، نمونه دو نفره این هواپیما نیز قابل ساخت است.

بکارگیری چتر برای بازیابی هواپیما و خلبان در شرایط اضطراری، قابلیت مونتاژ سریع و آماده شدن برای کار در مدت ۵ دقیقه به واسطه طراحی ماژولار(بخش بخش)، امکان افزایش ظرفیت سوخت با نصب مخازن سوخت بیشتر در بال و بدنه در صورت نیاز از دیگر ویژگی های هواپیمای سبک فائز است.

حمل محموله های شناسایی، بسته های فوریت های پزشکی، انتقال محموله های پستی، امکان اجرای مأموریت های گشت و مراقبت و پروازهای تفریحی و ورزشی از جمله قابلیت ها و کاربردهای این هواپیما است.

با توجه به ساخت و فروش هزاران فروند هواپیمای شخصی و کوچک در دنیا از سالیان دور تا به امروز، سرمایه گذاری در کشورمان برای تولید چنین محصولاتی مورد توجه قرار گرفته و با شناخته شدن بیشتر این وسائل در میان مردم مسافرت‌های هوایی کوتاه و سریع با هواپیما نیز به امری پرطرفدار تبدیل خواهد شد.